جوش صورت فقط به مراقبت‌های پوستی وابسته نیست و آنچه می‌خورید نیز می‌تواند در شدت یا تعداد جوش‌های شما نقش داشته باشد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند برخی الگوهای غذایی، به‌خصوص مصرف زیاد مواد غذایی که قند خون را به‌سرعت افزایش می‌دهند، ممکن است با تشدید آکنه ارتباط داشته باشند. در مقابل، انتخاب یک رژیم غذایی متعادل و توجه به واکنش پوست شما به بعضی مواد غذایی می‌تواند به کنترل بهتر جوش‌ها کمک کند. بااین‌حال، واکنش افراد یکسان نیست و غذایی که در یک فرد باعث تشدید جوش می‌شود، ممکن است در فرد دیگری چنین اثری نداشته باشد.
در حال حاضر شواهد علمی برای معرفی یک «رژیم ضدجوش» مشخص که بتواند آکنه را در همه افراد درمان کند، کافی نیست. راهنماهای پزشکی نیز رژیم غذایی را جایگزین درمان‌های استاندارد آکنه نمی‌دانند. بنابراین اگر پوست شما مستعد جوش است، بهتر است تغذیه را به‌عنوان بخشی از برنامه کنترل آکنه در کنار مراقبت صحیح از پوست و درمان‌های تجویزشده در نظر بگیرید. در ادامه خواهید دید چه غذاهایی ممکن است برای پوست شما انتخاب مناسب‌تری باشند، مصرف چه خوراکی‌هایی نیاز به توجه بیشتری دارد و چگونه می‌توانید یک الگوی غذایی منطقی و قابل اجرا برای پوست جوش‌دار داشته باشید.
آیا رژیم غذایی واقعاً روی جوش صورت تأثیر دارد؟
بله، رژیم غذایی می‌تواند روی جوش صورت تأثیر داشته باشد، اما میزان این تأثیر در همه افراد یکسان نیست. شواهد علمی نشان می‌دهد الگوی غذایی شما ممکن است در ایجاد یا تشدید آکنه نقش داشته باشد، به‌خصوص زمانی که مقدار زیادی خوراکی با شاخص یا بار گلیسمی بالا مصرف می‌کنید. این گروه شامل مواد غذایی است که پس از مصرف، قند خون را با سرعت بیشتری افزایش می‌دهند. مرورهای علمی نیز ارتباطی نسبتاً پایدار میان مصرف بیشتر این مواد غذایی و شدت آکنه گزارش کرده‌اند.
یکی از توضیح‌های احتمالی این است که افزایش سریع قند و انسولین خون می‌تواند مسیرهایی را در بدن فعال کند که تولید چربی پوست و رشد سلول‌های اطراف منافذ را افزایش می‌دهند. این شرایط می‌تواند زمینه را برای بسته‌شدن منافذ و شکل‌گیری جوش فراهم کند. بااین‌حال، تغذیه فقط یکی از عوامل مؤثر بر آکنه است و عواملی مانند ژنتیک، تغییرات هورمونی، تولید سبوم و التهاب نیز در بروز آن نقش دارند.
درباره بعضی مواد غذایی دیگر، از جمله شیر گاو، مطالعاتی ارتباط احتمالی با افزایش آکنه نشان داده‌اند، اما نتایج به اندازه رژیم‌های با بار گلیسمی بالا یکدست نیست. این ارتباط ممکن است بر اساس سن، جنسیت، الگوی کلی تغذیه و ویژگی‌های فردی متفاوت باشد. بنابراین اگر احساس می‌کنید ماده غذایی مشخصی جوش‌های شما را بیشتر می‌کند، بهتر است واکنش پوست خود را در یک بازه زمانی مشخص بررسی کنید و از حذف گسترده و خودسرانه گروه‌های غذایی پرهیز کنید. اصلاح رژیم غذایی می‌تواند یکی از ابزارهای کمک‌کننده برای کنترل جوش‌های شما باشد، اما نمی‌توان انتظار داشت تغییر تغذیه در تمام افراد به یک نتیجه مشابه منجر شود. انتخاب یک برنامه غذایی متعادل و توجه به غذاهایی که به‌طور مشخص با تشدید جوش‌های شما همراه هستند، رویکرد منطقی‌تری نسبت به دنبال‌کردن رژیم‌های محدودکننده و سخت است.
رژیم غذایی با شاخص گلیسمی پایین چیست؟
رژیم غذایی با شاخص گلیسمی پایین، الگویی است که در آن بیشتر از مواد غذایی استفاده می‌کنید که پس از مصرف، قند خون را آهسته‌تر و کنترل‌شده‌تر افزایش می‌دهند. شاخص گلیسمی یا GI عددی است که نشان می‌دهد یک ماده غذایی حاوی کربوهیدرات با چه سرعتی می‌تواند قند خون را بالا ببرد. مواد غذایی با GI پایین معمولاً شامل حبوبات، بیشتر سبزیجات، بعضی میوه‌ها، غلات کامل و جو دوسر هستند و در مقابل، نان سفید، شیرینی‌ها، برخی غلات صبحانه فرآوری‌شده و نوشیدنی‌های شیرین معمولاً شاخص گلیسمی بالاتری دارند.
اهمیت این نوع رژیم برای پوست جوش‌دار به تغییرات قند و انسولین خون مربوط می‌شود. افزایش سریع و مکرر قند خون می‌تواند مسیرهایی را فعال کند که با افزایش تولید چربی پوست، التهاب و بسته‌شدن منافذ ارتباط دارند. در چند مطالعه کنترل‌شده، رژیم‌های با بار گلیسمی پایین با کاهش تعداد یا شدت جوش‌ها همراه بوده‌اند، هرچند میزان این اثر در افراد مختلف متفاوت است. مرور نظام‌مند مطالعات نیز نشان داده است که مصرف غذاهای با شاخص و بار گلیسمی بالا با افزایش احتمال یا شدت آکنه ارتباط دارد.
برای استفاده از این رویکرد لازم نیست تمام کربوهیدرات‌ها را از رژیم خود حذف کنید. شما می‌توانید با انتخاب منابع کمتر فرآوری‌شده کربوهیدرات، افزایش مصرف سبزیجات و حبوبات و محدودکردن خوراکی‌هایی که قند خون را به‌سرعت بالا می‌برند، بار گلیسمی برنامه غذایی خود را کاهش دهید. این تغییر می‌تواند بخشی از برنامه کنترل جوش شما باشد، اما نتیجه آن باید در کنار وضعیت کلی پوست و سایر روش‌های درمانی ارزیابی شود.
آیا رژیم غذایی به‌تنهایی جوش را درمان می‌کند؟
خیر، در بیشتر موارد نمی‌توان انتظار داشت که تغییر رژیم غذایی به‌تنهایی جوش صورت را درمان کند. آکنه تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند تغییرات هورمونی، افزایش ترشح چربی پوست، بسته‌شدن منافذ و التهاب ایجاد می‌شود و تغذیه تنها یکی از عوامل احتمالی تأثیرگذار بر شدت آن است. حتی درباره رژیم‌هایی مانند الگوی غذایی با بار گلیسمی پایین که نتایج امیدوارکننده‌ای در برخی مطالعات داشته‌اند، هنوز شواهد کافی برای معرفی یک رژیم مشخص به‌عنوان درمان مستقل آکنه وجود ندارد. منابعی مثل NICE نیز تأکید می‌کند که شواهد موجود برای توصیه یک رژیم غذایی خاص جهت درمان آکنه کافی نیست.
بنابراین بهتر است شما اصلاح تغذیه را بخشی از برنامه کلی کنترل جوش در نظر بگیرید. بسته به نوع و شدت آکنه، ممکن است درمان‌هایی مانند بنزوئیل پراکسید، رتینوئیدهای موضعی، آزلائیک اسید، آنتی‌بیوتیک‌ها، درمان‌های هورمونی یا ایزوترتینوئین با نظر پزشک مورد استفاده قرار گیرند. راهنمای به‌روز آکادمی پوست آمریکا نیز این درمان‌ها را در مدیریت آکنه توصیه می‌کند و اعلام کرده است که شواهد موجود برای ارائه توصیه درمانی مشخص درباره تغییرات رژیم غذایی هنوز کافی نیست.
اگر متوجه شده‌اید بعضی خوراکی‌ها به‌طور مکرر با تشدید جوش‌های شما همراه هستند، اصلاح مصرف آن‌ها می‌تواند مفید باشد. بااین‌حال، در آکنه متوسط تا شدید، جوش‌های دردناک و عمقی یا مواردی که جای زخم ایجاد می‌کنند، محدود کردن مواد غذایی نباید باعث به‌تعویق‌انداختن درمان پزشکی شود.
برای درمان و کنترل جوش صورت چه بخوریم؟
اگر پوست شما مستعد جوش است، بهتر است تمرکز اصلی رژیم غذایی‌تان روی غذاهای کم‌فرآوری‌شده، سبزیجات، حبوبات، غلات کامل و منابع مناسب پروتئین باشد. در حال حاضر هیچ ماده غذایی مشخصی وجود ندارد که بتوان آن را به‌عنوان درمان قطعی جوش معرفی کرد، اما شواهد نشان می‌دهد الگوهای غذایی با بار گلیسمی پایین ممکن است در برخی افراد به کاهش تعداد یا شدت جوش‌ها کمک کنند. آکادمی پوست آمریکا نیز به نتایج مطالعاتی اشاره می‌کند که در آن‌ها رژیم‌های با بار گلیسمی پایین با بهبود آکنه همراه بوده‌اند.
| گروه غذایی | نمونه‌ها | چرا می‌تواند انتخاب مناسبی باشد؟ |
| سبزیجات | کلم بروکلی، هویج، اسفناج، فلفل دلمه‌ای، خیار و گوجه‌فرنگی | بیشتر آن‌ها بار گلیسمی پایینی دارند و منبع خوبی از ویتامین‌ها، مواد معدنی و ترکیبات آنتی‌اکسیدانی هستند. |
| حبوبات | عدس، نخود، لوبیا و لپه | فیبر و پروتئین دارند و معمولاً باعث افزایش سریع قند خون نمی‌شوند. |
| غلات کامل | جو دوسر، نان سبوس‌دار، بلغور و جو | نسبت به بسیاری از غلات تصفیه‌شده انتخاب مناسب‌تری برای کنترل نوسانات قند خون هستند. |
| میوه کامل | سیب، پرتقال، انواع توت، گلابی و کیوی | میوه کامل همراه با فیبر مصرف می‌شود و نسبت به آبمیوه انتخاب مناسب‌تری است. |
| ماهی | سالمون، ساردین، قزل‌آلا و ماهی‌های چرب | منبع اسیدهای چرب امگا ۳ هستند و برخی مطالعات احتمال اثر مفید آن‌ها بر التهاب مرتبط با آکنه را مطرح کرده‌اند. |
| مغزها و دانه‌ها | گردو، بادام، تخم کتان و دانه چیا | چربی‌های غیراشباع، فیبر و بعضی ریزمغذی‌های مورد نیاز بدن را فراهم می‌کنند. |
| منابع پروتئینی | ماهی، مرغ، تخم‌مرغ و حبوبات | به شما کمک می‌کنند وعده‌های غذایی کامل‌تری داشته باشید و وابستگی به خوراکی‌های شیرین و فرآوری‌شده کمتر شود. |
مصرف بیشتر سبزیجات می‌تواند انتخاب مناسبی برای شما باشد. تحقیقات در سال ۲۰۲۵ نشان داد که پیروی بیشتر از الگوی غذایی مدیترانه‌ای با شدت کمتر آکنه ارتباط داشت و در میان اجزای این رژیم، مصرف بیشتر سبزیجات با احتمال کمتر بروز آکنه همراه بود. بااین‌حال، کیفیت کلی شواهد پایین ارزیابی شد و برای نتیجه‌گیری قطعی به مطالعات بیشتری نیاز است.
همچنین می‌توانید چند وعده در هفته از ماهی‌های چرب استفاده کنید. اسیدهای چرب امگا ۳ از نظر نقش احتمالی در کاهش التهاب مورد توجه قرار گرفته‌اند و برخی مطالعات کوچک بهبود ضایعات آکنه را پس از افزایش دریافت EPA و DHA گزارش کرده‌اند. این یافته‌ها هنوز به این معنا نیست که مصرف ماهی یا مکمل امگا ۳ می‌تواند جای درمان پزشکی را بگیرد.
در عمل، لازم نیست رژیم شما پیچیده یا بسیار محدود کننده باشد. برای مثال می‌توانید نان سبوس‌دار و تخم‌مرغ را برای صبحانه، عدس یا مرغ همراه با سبزیجات و غلات کامل را برای ناهار و ماهی همراه با سبزیجات را برای شام انتخاب کنید. میوه کامل، مقدار متعادل مغزها یا سبزیجات نیز می‌توانند میان‌وعده‌های مناسبی باشند. مهم‌تر از انتخاب یک «غذای ضدجوش»، داشتن یک الگوی غذایی متعادل و قابل ادامه است.
برای جوش صورت چه چیزهایی نخوریم؟
اگر پوست شما مستعد جوش است، لازم نیست فهرست بلندی از مواد غذایی را کاملاً حذف کنید. شواهد علمی بیشتر از کاهش مصرف خوراکی‌های با بار گلیسمی بالا حمایت می‌کنند یعنی غذاها و نوشیدنی‌هایی که می‌توانند قند خون را با سرعت زیادی افزایش دهند. آکادمی پوست آمریکا گزارش می‌کند که رژیم‌های با بار گلیسمی پایین در برخی مطالعات با کاهش جوش همراه بوده‌اند، هرچند هنوز نمی‌توان یک رژیم خاص را برای تمام افراد مبتلا به آکنه تجویز کرد.
| ماده غذایی یا گروه غذایی | نمونه‌ها | پیشنهاد عملی |
| نوشیدنی‌های شیرین | نوشابه، نوشیدنی انرژی‌زا، شربت‌های شیرین و چای یا قهوه با قند زیاد | مصرف را تا حد امکان محدود کنید |
| شیرینی و دسرهای قندی | کیک، دونات، کلوچه، آبنبات و شیرینی‌های قنادی | مصرف روزانه را به مصرف گهگاهی تبدیل کنید |
| غلات بسیار تصفیه‌شده | نان سفید، برخی غلات صبحانه شیرین و برنج سفید در حجم زیاد | بیشتر از انواع سبوس‌دار استفاده کنید |
| تنقلات با بار گلیسمی بالا | چیپس، سیب‌زمینی سرخ‌کرده و بعضی اسنک‌های فرآوری‌شده | دفعات و حجم مصرف را کاهش دهید |
| شیر گاو در افراد حساس | به‌خصوص اگر خودتان ارتباط مشخصی میان مصرف شیر و افزایش جوش مشاهده می‌کنید | به‌جای حذف فوری، الگوی مصرف و وضعیت پوست را بررسی کنید |
| غذاهای بسیار فرآوری‌شده | فست‌فودها، محصولات سرخ‌شده و خوراکی‌های ترکیبی پرقند و تصفیه‌شده | سهم آن‌ها را در رژیم روزانه کمتر کنید |
قندها و کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده مهم‌ترین گروهی هستند که بهتر است مصرف آن‌ها را زیر نظر داشته باشید. نان سفید، شیرینی، نوشابه، دونات، برخی غلات صبحانه و سیب‌زمینی سرخ‌کرده از نمونه‌هایی هستند که آکادمی پوست آمریکا آن‌ها را در میان خوراکی‌های با شاخص گلیسمی بالا قرار می‌دهد. این موضوع به این معنا نیست که خوردن یک وعده از این غذاها حتماً برای شما جوش ایجاد می‌کند چون الگوی کلی و تکرار مصرف اهمیت بیشتری دارد.
درباره شیر گاو نیز بهتر است محتاطانه تصمیم بگیرید. چند مطالعه مشاهده‌ای میان مصرف شیر، به‌ویژه شیر کم‌چرب یا بدون چربی، و افزایش آکنه ارتباط گزارش کرده‌اند. این مطالعات نمی‌توانند ثابت کنند که شیر مستقیماً عامل ایجاد جوش است. همچنین برای ماست و پنیر شواهد مشابه و محکمی وجود ندارد. بنابراین حذف تمام لبنیات برای همه افراد مبتلا به جوش توصیه نمی‌شود. اگر احساس می‌کنید مصرف شیر با افزایش مکرر جوش‌های شما همراه است، می‌توانید این موضوع را با ثبت رژیم غذایی و وضعیت پوست بررسی کنید.
در مقابل، بهتر است برای درمان جوش سراغ رژیم‌های بسیار محدودکننده و حذف خودسرانه چندین گروه غذایی نروید. شواهد برای توصیه یک رژیم مشخص به‌عنوان درمان آکنه کافی نیست و حتی به پیامدهای احتمالی محدودیت شدید غذایی، به‌خصوص در نوجوانان و جوانان، توجه می‌کند. هدف شما باید ایجاد یک رژیم متعادل و قابل ادامه باشد.
رژیم‌های غذایی ضد جوش کدامند؟
از نظر پزشکی، رژیم مشخص و استانداردی با عنوان «رژیم ضد جوش» وجود ندارد که بتوان آن را برای همه افراد مبتلا به آکنه تجویز کرد. شواهد فعلی بیشتر نشان می‌دهند بعضی الگوهای غذایی ممکن است به کنترل بهتر جوش کمک کنند. در میان آن‌ها، رژیم با بار گلیسمی پایین و رژیم مدیترانه‌ای بیش از سایر الگوها مورد بررسی قرار گرفته‌اند.
رژیم با بار گلیسمی پایین
در حال حاضر بیشترین شواهد درباره این الگوی غذایی وجود دارد. در این رژیم شما مصرف خوراکی‌هایی مانند نوشیدنی‌های شیرین، شیرینی‌ها، نان سفید و بسیاری از مواد غذایی تهیه‌شده از آرد و غلات تصفیه‌شده را کاهش می‌دهید و بیشتر از حبوبات، سبزیجات، غلات کامل و میوه کامل استفاده می‌کنید. مطالعات کنترل‌شده نشان داده‌اند که این نوع رژیم می‌تواند در برخی افراد تعداد یا شدت ضایعات آکنه را کاهش دهد.
این الگوی غذایی بر مصرف فراوان سبزیجات، میوه، حبوبات، غلات کامل، مغزها، روغن زیتون و ماهی تأکید دارد و سهم غذاهای بسیار فرآوری‌شده و شیرینی‌ها در آن کمتر است. تحقیقات در سال ۲۰۲۵ نشان داد که پایبندی بیشتر به رژیم مدیترانه‌ای با شیوع و شدت کمتر آکنه ارتباط دارد. بااین‌حال، کیفیت شواهد موجود پایین ارزیابی شده و هنوز نمی‌توان این رژیم را درمان اثبات‌شده آکنه دانست.
الگوی غذایی متعادل و کم‌فرآوری‌شده
اگر نمی‌خواهید از یک رژیم مشخص پیروی کنید، می‌توانید اصول مشترک الگوهای غذایی مورد مطالعه را اجرا کنید؛ یعنی سهم سبزیجات، حبوبات، غلات کامل، ماهی، مغزها و میوه کامل را افزایش دهید و مصرف نوشیدنی‌های شیرین، شیرینی‌ها و غذاهای بسیار فرآوری‌شده را کاهش دهید. چنین روشی محدودیت شدید غذایی ایجاد نمی‌کند و اجرای آن در بلندمدت برای شما ساده‌تر خواهد بود.
در مقابل، شواهد کافی برای توصیه رژیم‌هایی مانند کتوژنیک، حذف کامل کربوهیدرات، رژیم وگان یا رژیم‌های سم‌زدایی به‌عنوان درمان آکنه وجود ندارد. بنابراین اگر هدف شما کنترل جوش است، بهتر است به جای دنبال‌کردن رژیم‌های سخت و حذف چندین گروه غذایی، روی کیفیت کلی تغذیه و واکنش واقعی پوست خود تمرکز کنید.
نمونه برنامه غذایی ۷ روزه برای پوست جوش‌دار
اگر پوست شما مستعد جوش است، برنامه غذایی مناسب بهتر است بر غذاهای کم‌فرآوری‌شده، منابع کربوهیدرات با بار گلیسمی پایین‌تر، سبزیجات، حبوبات، غلات کامل و منابع مناسب پروتئین استوار باشد. این برنامه یک نمونه عمومی است و رژیم درمانی شخصی محسوب نمی‌شود؛ مقدار هر غذا باید با سن، وزن، سطح فعالیت و شرایط جسمی شما هماهنگ شود. در حال حاضر شواهد کافی برای تجویز یک رژیم مشخص به‌عنوان درمان آکنه وجود ندارد، اما رژیم‌های با بار گلیسمی پایین در برخی مطالعات با کاهش جوش همراه بوده‌اند.
| روز | صبحانه | ناهار | میان‌وعده | شام |
| روز اول | جو دوسر با دارچین، گردو و چند تکه سیب | مرغ کبابی، بلغور یا برنج قهوه‌ای و سالاد سبزیجات | یک عدد پرتقال + چند عدد بادام | خوراک عدس با سبزیجات و نان سبوس‌دار |
| روز دوم | تخم‌مرغ، نان سبوس‌دار، خیار و گوجه‌فرنگی | ماهی کبابی، سبزیجات بخارپز و مقدار متعادل برنج | گلابی + چند عدد گردو | خوراک لوبیا یا نخود همراه با سالاد |
| روز سوم | نان سبوس‌دار با تخم‌مرغ و سبزیجات | خوراک مرغ و سبزیجات همراه با جو یا بلغور | سیب + مقدار کمی مغزها | سوپ جو، عدس و سبزیجات |
| روز چهارم | جو دوسر همراه با توت‌فرنگی یا میوه تازه و دانه چیا | خوراک عدس یا لوبیا همراه با سالاد و نان سبوس‌دار | کیوی یا پرتقال | ماهی، سبزیجات کبابی و سالاد |
| روز پنجم | املت سبزیجات با نان سبوس‌دار | مرغ یا بوقلمون، سبزیجات و مقدار متعادل غلات کامل | هویج یا خیار + چند عدد بادام | خوراک نخود و سبزیجات |
| روز ششم | تخم‌مرغ آب‌پز، نان سبوس‌دار و سبزیجات تازه | ماهی یا مرغ همراه با سالاد بزرگ و بلغور | یک میوه کامل + چند عدد گردو | عدسی همراه با نان سبوس‌دار و سبزیجات |
| روز هفتم | جو دوسر، سیب، دارچین و تخم کتان | خوراک لوبیا، سبزیجات و مقدار متعادل برنج قهوه‌ای | پرتقال یا گلابی + مغزها | مرغ گریل‌شده همراه با سبزیجات و سالاد |
در این برنامه، بهتر است میوه را به‌صورت کامل به جای آبمیوه مصرف کنید و نوشیدنی اصلی شما آب باشد. همچنین مصرف نوشابه، نوشیدنی‌های شیرین، شیرینی، کیک و سایر خوراکی‌هایی که قند خون را سریع افزایش می‌دهند، محدود شود. این انتخاب‌ها با اصول یک رژیم با بار گلیسمی پایین هماهنگ هستند که بیشترین شواهد تغذیه‌ای موجود درباره آکنه را به خود اختصاص داده است.
بخشی از برنامه نیز به ماهی، سبزیجات، حبوبات، مغزها و غلات کامل اختصاص دارد که با الگوی غذایی مدیترانه‌ای هم‌خوانی دارد. اگر متوجه شده‌اید مصرف یک ماده غذایی مشخص به‌طور مکرر با افزایش جوش‌های شما همراه است، می‌توانید آن را برای مدتی ثبت و بررسی کنید. بهتر است بدون دلیل، گروه‌های غذایی مهم را به‌طور کامل کنار نگذارید، زیرا محدودیت‌های شدید ممکن است دریافت بعضی مواد مغذی را کاهش دهند.
چه غذاهایی ممکن است جوش را تشدید کنند؟
همه افراد پس از خوردن یک ماده غذایی مشخص دچار جوش نمی‌شوند، بنابراین نمی‌توان فهرستی قطعی از «غذاهای جوش‌زا» برای همه ارائه کرد. بااین‌حال، شواهد علمی برای بعضی گروه‌های غذایی قوی‌تر است و نشان می‌دهد مصرف زیاد آن‌ها ممکن است در افراد مستعد با افزایش تعداد یا شدت جوش‌ها همراه باشد.
غذاهای با شاخص یا بار گلیسمی بالا بیشترین توجه را در تحقیقات دریافت کرده‌اند. نوشیدنی‌های شیرین، شیرینی و کیک، نان سفید، سیب‌زمینی سرخ‌کرده و بعضی غلات صبحانه شیرین می‌توانند قند خون را سریع افزایش دهند. این تغییرات می‌توانند مسیرهایی را تحت تأثیر قرار دهند که با افزایش ترشح چربی پوست، التهاب و مسدود شدن منافذ ارتباط دارند. آکادمی پوست آمریکا نیز گزارش می‌کند که در چند مطالعه، رژیم با بار گلیسمی پایین با کاهش جوش همراه بوده است، هرچند نتایج تمام مطالعات یکسان نیست.
شیر گاو یکی دیگر از مواد غذایی مورد بررسی است. مطالعات مشاهده‌ای متعددی ارتباط میان مصرف شیر و آکنه پیدا کرده‌اند و در برخی پژوهش‌ها این ارتباط درباره شیر کم‌چرب و بدون چربی بیشتر دیده شده است. این یافته‌ها ثابت نمی‌کنند که شیر مستقیماً باعث ایجاد آکنه می‌شود و ممکن است عوامل دیگری نیز در این ارتباط نقش داشته باشند. همچنین شواهد موجود برای ماست و پنیر مشابه شیر گاو نیست.
درباره شکلات نیز نتایج برخی مطالعات احتمال تشدید آکنه را مطرح کرده‌اند، اما هنوز مشخص نیست که خود کاکائو مسئول این اثر است یا ترکیبات همراه شکلات مانند شکر و شیر. به همین دلیل، نمی‌توان به همه افراد دارای پوست جوش‌دار توصیه کرد شکلات را به‌طور کامل کنار بگذارند. مرور مطالعات تغذیه و آکنه، شکلات را در میان عوامل احتمالی مرتبط با تشدید آکنه قرار داده است، اما قدرت شواهد برای آن محدودتر از رژیم‌های با بار گلیسمی بالا است.
مکمل‌های پروتئین وی نیز در بعضی گزارش‌ها و مطالعات کوچک با شروع یا تشدید آکنه، به‌خصوص در ورزشکاران جوان، همراه بوده‌اند. بااین‌حال، شواهد درباره وی هنوز محدود است و نمی‌توان گفت همه افرادی که این مکمل را مصرف می‌کنند دچار جوش خواهند شد. اگر پس از شروع مصرف وی متوجه افزایش واضح و مکرر جوش‌های خود شده‌اید، بررسی این ارتباط همراه با پزشک یا متخصص تغذیه می‌تواند منطقی باشد.
بهتر است شما به جای حذف هم‌زمان چند ماده غذایی، الگوی پوست خود را بررسی کنید. اگر تصور می‌کنید غذایی باعث تشدید جوش‌هایتان می‌شود، زمان مصرف و وضعیت پوست را برای چند هفته ثبت کنید. این روش کمک می‌کند محرک احتمالی را دقیق‌تر شناسایی کنید و از محدودیت‌های غذایی غیرضروری دور بمانید. آکادمی پوست آمریکا نیز توصیه می‌کند افراد مستعد آکنه به ارتباط احتمالی میان غذاهای مشخص و تغییرات پوست خود توجه کنند.
رابطه جوش صورت و کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی
کمبود بعضی ویتامین‌ها و مواد معدنی ممکن است با آکنه ارتباط داشته باشد، اما این به آن معنا نیست که هر فرد مبتلا به جوش دچار کمبود ریزمغذی‌هاست یا مصرف مکمل می‌تواند جوش را درمان کند. در میان مواد مغذی بررسی‌شده، ویتامین D و روی شواهد بیشتری دارند. بااین‌حال، بخش قابل توجهی از مطالعات مشاهده‌ای هستند و نمی‌توان بر اساس آن‌ها نتیجه گرفت که کمبود این مواد مستقیماً عامل ایجاد آکنه است.
ویتامین D
چند مرور نظام‌مند و فراتحلیل نشان داده‌اند که سطح ویتامین D در افراد مبتلا به آکنه، به‌طور متوسط، پایین‌تر از افراد بدون آکنه است و کمبود آن نیز در این گروه بیشتر دیده می‌شود. بعضی مطالعات ارتباط سطح پایین‌تر ویتامین D با شدت بیشتر جوش را نیز گزارش کرده‌اند. هنوز مشخص نیست که اصلاح کمبود ویتامین D تا چه اندازه می‌تواند به درمان آکنه در همه افراد کمک کند؛ بنابراین مصرف مکمل با دوز بالا بدون بررسی وضعیت شما توصیه نمی‌شود.
روی (زینک)
روی در عملکرد طبیعی پوست و تنظیم التهاب نقش دارد. تحقیقات نشان داده است که افراد مبتلا به آکنه به‌طور میانگین سطح سرمی روی پایین‌تری داشتند و استفاده از روی در برخی مطالعات با کاهش تعداد جوش‌های التهابی همراه بود. با وجود این نتایج، کیفیت شواهد در همه مطالعات یکسان نیست و مکمل روی برای تمام افراد مبتلا به جوش ضروری محسوب نمی‌شود. مصرف زیاد روی نیز می‌تواند باعث مشکلات گوارشی و در مصرف طولانی‌مدت، اختلال در تعادل بعضی مواد معدنی شود.
سلنیوم و سایر ریزمغذی‌ها
برخی تحقیقات سلنیوم را در افراد مبتلا به آکنه گزارش کرده‌اند، اما شواهد درباره آن محدودتر است. یک مطالعه در سال ۲۰۲۴ نیز سطح متوسط ویتامین D، روی و سلنیوم را در افراد مبتلا به آکنه پایین‌تر گزارش کرد، بااین‌حال چنین مطالعاتی نمی‌توانند اثبات کنند که کمبود این مواد علت جوش بوده است. درباره ویتامین A نیز باید احتیاط بیشتری داشته باشید. این ویتامین برای سلامت پوست ضروری است، اما مصرف خودسرانه مکمل‌های پر‌دوز ویتامین A راه مناسبی برای درمان جوش نیست و می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند. به‌خصوص اگر برای آکنه ایزوترتینوئین مصرف می‌کنید، نباید بدون نظر پزشک مکمل ویتامین A استفاده کنید.
اگر رژیم غذایی بسیار محدود دارید، علائم کمبود مواد مغذی دارید یا پزشک به کمبود خاصی مشکوک است، بررسی آزمایشگاهی می‌تواند مفید باشد. اگر کمبود واقعی وجود داشته باشد، اصلاح آن برای سلامت عمومی شما اهمیت دارد و ممکن است در کنار درمان اصلی به وضعیت پوست نیز کمک کند. مصرف خودسرانه مجموعه‌ای از مکمل‌ها صرفاً به دلیل داشتن جوش، رویکرد علمی و ضروری محسوب نمی‌شود.
آیا برای درمان جوش باید قند و شیرینی را حذف کنیم؟
برای کنترل جوش لازم نیست قند و شیرینی را به‌طور کامل از رژیم غذایی خود حذف کنید، اما کاهش مصرف قندهای افزوده و خوراکی‌های با شاخص یا بار گلیسمی بالا می‌تواند برای بعضی افراد مفید باشد. بررسی‌های علمی نشان داده‌اند مصرف بیشتر غذاهایی که قند خون را سریع افزایش می‌دهند، با بروز بیشتر یا شدت بالاتر آکنه ارتباط دارد و این ارتباط در برخی مطالعات مداخله‌ای نیز دیده شده است.
خوراکی‌هایی مانند نوشابه، آبمیوه‌های صنعتی، شیرینی، کیک، دونات، بیسکویت‌های شیرین و بعضی غلات صبحانه قندی معمولاً مقدار زیادی قند افزوده یا کربوهیدرات تصفیه‌شده دارند. مصرف مکرر این مواد می‌تواند باعث افزایش سریع قند و انسولین خون شود و مسیرهایی را فعال کند که با افزایش تولید چربی پوست و التهاب مرتبط هستند. به همین دلیل، بهتر است مصرف این خوراکی‌ها را محدود کنید و بیشتر از منابع کربوهیدراتی مانند حبوبات، غلات کامل، سبزیجات و میوه کامل استفاده کنید.
البته حذف کامل تمام منابع قند یا کربوهیدرات توصیه نمی‌شود. برای مثال، میوه‌های کامل به دلیل داشتن فیبر، ویتامین‌ها و سایر ترکیبات مفید با شیرینی‌ها و نوشیدنی‌های قندی یکسان نیستند. هدف شما باید کاهش مصرف قند افزوده و مواد غذایی بسیار تصفیه‌شده باشد، نه کنارگذاشتن گروه‌های غذایی مفید.
همچنین هنوز شواهد کافی وجود ندارد که بتوان یک رژیم کم‌قند یا با بار گلیسمی پایین را به‌عنوان درمان مستقل آکنه برای همه افراد توصیه کرد. شواهد موجود برای تجویز یک رژیم غذایی مشخص جهت درمان آکنه کافی نیست. بنابراین کاهش قند می‌تواند بخشی از یک الگوی غذایی سالم برای شما باشد، اما در صورت داشتن آکنه متوسط، شدید یا ماندگار، نباید جای درمان پزشکی را بگیرد.
آیا رژیم غذایی می‌تواند جایگزین داروی ضد جوش شود؟
خیر، در حال حاضر شواهد علمی کافی وجود ندارد که رژیم غذایی بتواند جایگزین داروهای ضد جوش شود. تغذیه ممکن است در بعضی افراد به کنترل بهتر آکنه کمک کند، اما درمان اصلی باید بر اساس شدت جوش، نوع ضایعات، احتمال باقی‌ماندن جای زخم و شرایط فردی شما انتخاب شود. شواهد موجود برای توصیه یک رژیم غذایی مشخص به‌عنوان درمان آکنه کافی نیست.
برای آکنه خفیف تا متوسط، درمان‌هایی مانند بنزوئیل پراکسید، رتینوئیدهای موضعی، آزلائیک اسید یا ترکیب برخی داروهای موضعی ممکن است توسط پزشک پیشنهاد شوند. در موارد شدیدتر، بسته به شرایط شما، ممکن است داروهای خوراکی مانند بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها، درمان‌های هورمونی یا ایزوترتینوئین مورد استفاده قرار گیرند. راهنمای آکادمی پوست آمریکا نیز این درمان‌ها را جزو گزینه‌های مبتنی بر شواهد معرفی می‌کند و تأکید دارد که شواهد درباره تغییرات رژیم غذایی هنوز برای ارائه توصیه درمانی مشخص کافی نیست.
بنابراین بهترین رویکرد این است که تغذیه را مکمل برنامه درمانی در نظر بگیرید. اگر با کاهش خوراکی‌های با بار گلیسمی بالا یا اصلاح الگوی غذایی، وضعیت پوست شما بهتر می‌شود، می‌توانید این تغییرات را ادامه دهید؛ اما قطع دارو یا جایگزین‌کردن درمان پزشکی با رژیم غذایی بدون نظر پزشک می‌تواند باعث ادامه التهاب، تشدید جوش یا افزایش احتمال باقی‌ماندن اسکار شود. اگر جوش‌های شما دردناک، عمقی، مداوم یا همراه با جای زخم هستند، بهتر است درمان پزشکی را به تاخیر نیندازید.
پوست سالم‌تر از انتخاب‌های روزانه شما شروع می‌شود
رژیم غذایی می‌تواند در کنترل جوش صورت نقش داشته باشد، اما تأثیر آن در همه افراد یکسان نیست. اگر پوست شما مستعد آکنه است، بهتر است بیشتر روی یک الگوی غذایی متعادل با سبزیجات، حبوبات، غلات کامل، میوه کامل، ماهی و منابع مناسب پروتئین تمرکز کنید و مصرف نوشیدنی‌های شیرین، شیرینی‌ها و غذاهای بسیار فرآوری‌شده را کاهش دهید. همچنین توجه به واکنش پوست شما به موادی مانند شیر گاو یا بعضی مکمل‌ها می‌تواند به شناسایی محرک‌های احتمالی کمک کند.
در عین حال، لازم نیست برای داشتن پوست بهتر وارد رژیم‌های سخت و محدودکننده شوید یا چندین گروه غذایی را خودسرانه حذف کنید. هیچ رژیم غذایی مشخصی در حال حاضر به‌عنوان درمان قطعی آکنه شناخته نمی‌شود و اصلاح تغذیه باید بخشی از برنامه کلی مراقبت از پوست شما باشد. اگر جوش‌ها شدید، دردناک، مداوم یا همراه با جای زخم هستند، مراجعه به پزشک و استفاده از درمان مناسب اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. با انتخاب‌های غذایی منطقی، ثبت واکنش پوست و پرهیز از حذف‌های غیرضروری، خواهید توانست رژیمی پیدا کنید که هم برای سلامت عمومی شما مناسب باشد و هم به کنترل بهتر وضعیت پوست کمک کند.
سوالات متداول
در برخی افراد، به‌خصوص با مصرف شیر گاو، ارتباطی میان لبنیات و افزایش آکنه دیده شده است. بااین‌حال، این اثر برای همه افراد یکسان نیست و شواهد درباره ماست و پنیر ضعیف‌تر است.
مصرف زیاد قند، شیرینی و خوراکی‌های با بار گلیسمی بالا ممکن است در بعضی افراد باعث تشدید جوش شود. بهتر است مصرف این مواد را محدود کنید، اما حذف کامل قند ضروری نیست.
خیر. نوشیدن آب کافی برای سلامت عمومی و پوست مهم است، اما افزایش مصرف آب به‌تنهایی جوش را درمان نمی‌کند.
رژیمی متعادل با سبزیجات، حبوبات، غلات کامل، میوه کامل، ماهی و منابع مناسب پروتئین می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. بهتر است مصرف قندهای افزوده و غذاهای بسیار فرآوری‌شده را نیز کاهش دهید.
خیر. حذف لبنیات برای همه افراد مبتلا به جوش توصیه نمی‌شود. اگر متوجه ارتباط مکرر میان مصرف یک نوع لبنیات و افزایش جوش‌های خود شده‌اید، می‌توانید با نظر پزشک یا متخصص تغذیه آن را بررسی کنید.
تغییرات پوستی معمولاً فوری نیستند و ممکن است چند هفته تا چند ماه زمان لازم باشد تا اثر یک الگوی غذایی مشخص قابل ارزیابی شود. بهتر است تغییرات رژیم و وضعیت پوست خود را حداقل چند هفته به‌صورت منظم ثبت کنید.
